Thử nghiệm biến lúa thành cây trồng lâu năm

Các nhà khoa học đã và đang thử nghiệm thành công những giống lúa có thể sống và cho thu hoạch nhiều năm, nhưng hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu và triển khai hạn chế ngoài đồng, chưa phổ biến đại trà.

Cơ chế “biến lúa thành cây lâu năm”

Trong tự nhiên, nhiều loài lúa hoang là cây đa niên (sống nhiều năm), còn lúa trồng hiện nay chủ yếu là cây hằng năm, phải gieo lại mỗi vụ.

Nhóm khoa học Trung Quốc đã phân tích 446 loại lúa hoang để tìm ra “gen trường thọ” (một vùng gen gọi là EBT1) giúp cây đâm chồi lại sau khi đã trổ bông và thu hoạch.

Khi vô hiệu hóa gen này ở lúa hoang, cây mất khả năng tái sinh; khi chuyển gen EBT1 sang lúa trồng, cây có thể tiếp tục sinh trưởng sau khi ra hoa thay vì chết đi.

Kết quả thử nghiệm hiện nay

Các thí nghiệm ngoài đồng cho thấy những cây lúa mang gen “trường thọ” có thể sống ít nhất hai năm và vẫn sinh trưởng mạnh, chứng minh tiềm năng trở thành cây lâu năm.
Trước đó, tại Vân Nam (Trung Quốc), các giống lúa lâu năm PR23, PR25 được tạo ra bằng cách lai lúa trồng hằng năm với loài lúa hoang đa niên Oryza longistaminata, cho phép thu hoạch nhiều vụ từ một lần gieo.
Một nghiên cứu đăng trên Nature Sustainability ghi nhận lúa lâu năm có thể cho 8 vụ thu hoạch trong 4 năm từ một lần trồng, năng suất trung bình tương đương lúa hằng năm.

Lợi ích tiềm năng cho nông dân và môi trường

Lúa lâu năm giúp tiết kiệm khoảng 58–60% công lao động và gần 50% chi phí đầu vào (giống, phân, làm đất) mỗi chu kỳ tái sinh so với lúa hằng năm.
Lợi nhuận của nông dân trồng lúa lâu năm trong các thử nghiệm tăng từ 17% đến 161% so với lúa hằng năm, nhờ giảm chi phí và không phải cấy lại mỗi vụ.
Đất trồng lúa lâu năm mỗi năm tích lũy thêm gần 0,8–1 tấn carbon hữu cơ/ha, giúp cải thiện độ phì, giảm xói mòn và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Rủi ro và thách thức

Lúa lâu năm có thể tích lũy sâu bệnh và cỏ dại theo thời gian nếu không quản lý tốt, vì ruộng không được “reset” sau mỗi vụ như lúa hằng năm.
Cần thêm thời gian để đánh giá độ ổn định năng suất qua nhiều năm, khả năng chống chịu sâu bệnh, hạn mặn và phù hợp với nhiều vùng sinh thái khác nhau.
Việc thương mại hóa rộng rãi còn phụ thuộc vào khung pháp lý (vì có yếu tố biến đổi/điều chỉnh gen) và mức độ chấp nhận của nông dân, người tiêu dùng.

Viet Bloggers